Đọc bảng thủy triều

Trên cửa sổ văn phòng cảng có một tờ giấy dự báo biển cả năm. Tờ giấy ghi rõ, từng ngày một, thời điểm hai lần nước lớn và hai lần nước ròng, cùng độ cao và độ thấp của mỗi lần, chính xác đến từng xăng-ti-mét. Bảng được in trước khi năm mới bắt đầu. Theo như mọi người biết, nó chính xác.

Tôi thấy đây là một trong những tài liệu đáng kinh ngạc nhất mà một thị trấn lưu giữ, vậy mà hầu như chẳng ai dừng lại đọc.

Cách dự báo thủy triều

Thủy triều không phải là thời tiết. Đó là phép tính. Nước lên rồi rút vì mặt trăng và mặt trời hút nước, và vì lực hút ấy lặp lại theo những chu kỳ có thể đo được: chu kỳ chính, do mặt trăng chi phối, kéo dài hơn mười hai giờ hai mươi lăm phút một chút, đó là lý do mỗi ngày nước lớn đến muộn hơn chừng năm mươi phút.¹ Cộng thêm chu kỳ nhỏ hơn của mặt trời, sự chao đảo chậm rãi của quỹ đạo mặt trăng và hình dáng của đường bờ biển nơi đây, ta có thể tính được thủy triều trước nhiều năm. Văn phòng cảng không quan sát thủy triều ngày mai. Họ tra bảng.

Ở đây, thủy triều lên xuống không nhiều. Vào một ngày bình thường, chênh lệch giữa lúc nước lớn và lúc nước ròng chưa bằng chiều cao một chiếc bàn bếp, khiến khách từ những vùng bờ biển giáp đại dương bật cười. Nhưng nhỏ không có nghĩa là không quan trọng. Chừng ấy nước quyết định liệu những bậc đá cũ cạnh chợ cá có khô ráo không, liệu một con thuyền có sống tàu sâu có rời được chỗ neo không, liệu bọn trẻ có thể đi bộ ra mỏm đá có gắn chiếc vòng sắt hay không.

Bảng không nói gì

Bảng có một khoảng lặng lớn, và những người sống nhờ thủy triều sớm hiểu điều đó. Bảng dự báo mực nước do mặt trăng tạo nên. Nó không thể dự báo mực nước do gió tạo nên. Gió nam thổi mạnh dồn nước vào bờ, khiến lúc nước lớn cao hơn con số in trên bảng; gió lạnh từ đông bắc, thứ gió mùa đông thổi xuống từ cao nguyên, có thể đẩy biển ra xa và khiến mực nước trong cảng thấp hơn mọi người dự tính.²

Vì thế, người ta đọc bảng mà mắt vẫn dõi lên trời. Những ngư dân tôi hỏi không tin hẳn vào bảng, nhưng cũng không phớt lờ nó. Họ đối đãi với bảng như với chỉ dẫn đường của một người bạn rất thân: đường sá thì đúng, giao thông thì sai.

Tôi nghĩ đó là cách đúng đắn để đọc hầu hết những thứ được in ra mà tự nhận là biết trước tương lai. Hãy đọc phép tính. Rồi nhìn ra ngoài cửa sổ.

Ghi chú

Các nhà nghiên cứu thủy triều gọi những chu kỳ đều đặn này là các thành phần triều; thành phần chính do Mặt Trăng gây ra có cái tên khô khan đến dễ mến là M2. Một dự báo thủy triều cộng hàng chục thành phần như vậy lại với nhau, mỗi thành phần có tốc độ và biên độ riêng cho một cảng cụ thể.
Những hôm ấy, văn phòng cảng dán một mẩu giấy viết tay lên góc bảng. Lần nào trên đó cũng là cùng ba từ, mà tôi sẽ không dịch vì chúng chẳng lịch sự gì.