Likizo ndefu ya alama ya aya

1Ukitazama mwanzo wa aya yoyote katika kitabu kilichochapishwa, utaona nafasi ndogo tupu: nafasi ya kuanzia aya kwa kuisogeza ndani. Inaonekana kama si kitu, na kwa kiasi kikubwa ndivyo ilivyo. Ni mahali ambapo alama iliwahi kuwepo.

2Alama hiyo ni alama ya aya, ¶, herufi C iliyogeuzwa na kurudiwa, ambayo programu za kuchakata maneno bado huonyesha unapozitaka zifichue vibambo vilivyofichwa. Kwa kipindi kirefu cha historia ya uandishi, haikufichwa hata kidogo. Ilikaa mwanzoni mwa wazo jipya, mara nyingi ikiwa imechorwa kwa rangi nyekundu, na kumwambia msomaji kwamba hoja moja ilikuwa imeisha na nyingine ilikuwa imeanza.

Herufi iliyogeuka kuwa alama

3Alama ya aya ilianza kama herufi. Waandishi wa kunakili walioandika kwa Kilatini waliashiria sehemu mpya, capitulum, kwa C, na kwa karne nyingi C hiyo ilipata mstari wa wima, kisha wa pili, na sehemu yake ya ndani ikajaa, mpaka haikufanana tena na herufi hata kidogo, bali na bendera ndogo nyeusi.¹1Jina hilo lina historia yake ndefu, likipitia Kifaransa na Kiingereza, na chimbuko lake ni neno la Kigiriki paragraphos, yaani alama pembezoni. Kufikia lilipoingia Kiingereza lilikuwa limekuwa, miongoni mwa mambo mengine, “pylcrafte”. Wakati huo tahajia haikuwa na masharti mengi. Mara nyingi iliongezwa baada ya maandishi kuandikwa, na mtu mwingine kwa wino mwingine: mchoraji wa maandishi mekundu, ambaye kazi yake ilikuwa kuweka rangi nyekundu.

4Mgawanyo huo wa kazi ndipo matatizo yalipoanzia. Mwandishi wa kunakili aliacha nafasi mwanzoni mwa kila sehemu ili mchoraji wa maandishi mekundu aijaze. Uchapishaji ulipoanza, wachapishaji waliendeleza desturi hiyo: waliweka maandishi meusi na kuacha nafasi ili mkono wa mtu uongeze alama nyekundu baadaye. Lakini mikono hiyo, kadiri muda ulivyopita, haikufika tena.²2Hesabu ya gharama ilikuwa rahisi. Maandishi meusi yangeweza kuchapishwa mara mamia kwa saa; alama nyekundu zilipaswa kupakwa rangi moja baada ya nyingine. Kimoja kilikuwa cha bei nafuu na kingine hakikuwa, na kile cha bei nafuu ndicho kilichoshinda. Vitabu vilitoka vikiwa na mapengo matupu. Wasomaji wakazoea mapengo hayo. Hatimaye, pengo lenyewe likawa alama.

Nafasi ya kuanzia ndani kama mzuka

5Naona hii kuwa mojawapo ya hadithi zenye kugusa moyo zaidi katika historia ya ukurasa. Kila aya inayoanza kwa kusogezwa ndani ambayo umewahi kusoma hubeba, mwanzoni mwake, alama ndogo ya kutokuwepo—muhtasari wa alama nyekundu ambayo hakuna aliyochora. Kwa miaka mia tano tumekuwa tukisoma mzuka wa alama ya aya na kuuita nafasi nyeupe.

6Kurasa hizi zinarudisha kiasi kidogo cha rangi nyekundu. Kila aya ya insha ina nambari yake pambizoni, kwa wino wa pili, na maneno ya kwanza ya kila insha yamechapishwa kwa rangi nyekundu, kama vile mchoraji wa maandishi mekundu angeweka alama kuonyesha mahali maandishi yanapoanzia. Si kwa sababu ya kutamani yaliyopita. Nambari ina manufaa: humwezesha msomaji kunionyesha mahali hasa ambapo hakubaliani nami. Nahisi, hilo ndilo ambalo alama nyekundu zilikuwa zikikusudiwa tangu mwanzo.

Madokezo

1. Jina hilo lina historia yake ndefu, likipitia Kifaransa na Kiingereza, na chimbuko lake ni neno la Kigiriki paragraphos, yaani alama pembezoni. Kufikia lilipoingia Kiingereza lilikuwa limekuwa, miongoni mwa mambo mengine, “pylcrafte”. Wakati huo tahajia haikuwa na masharti mengi. ↩

2. Hesabu ya gharama ilikuwa rahisi. Maandishi meusi yangeweza kuchapishwa mara mamia kwa saa; alama nyekundu zilipaswa kupakwa rangi moja baada ya nyingine. Kimoja kilikuwa cha bei nafuu na kingine hakikuwa, na kile cha bei nafuu ndicho kilichoshinda. ↩